Desenvolvemento e benestar das vítimas de violencia de xénero guatemaltecas desde a Xustiza Terapéutica
Este proxecto, a través dunha metodoloxía mixta (cuantitativa e cualitativa), céntrase na análise de elementos vitimizadores nos procesos de atención a mulleres vítimas de violencia de xénero no ámbito xudicial. Para iso, avalíase o nivel de implementación da Xustiza Terapéutica mediante unha ferramenta que analiza entre outras dimensións a percepción nas vítimas dos espazos físicos, a formación do persoal que atende ás mulleres vítimas, as condicións da toma de declaración, as medidas de protección adoptadas, a duración do proceso, a información que recibe, as condicións asociadas á celebración do xuízo, así como a percepción subxectiva de benestar das vítimas de violencia de xénero, tralo proceso xudicial no contexto guatemalteco.
En Guatemala, a situación lexislativa mellorou de forma moi notable nos últimos anos: Leis contra o feminicidio e outras formas de violencia contra a muller (2008) e contra a violencia sexual, explotación e trata de persoas (2009), Lei de Procura Inmediata de Mulleres Desaparecidas (2016)... En 2018, o Observatorio de Igualdade de Xénero de América Latina e o Caribe establecía un descenso de violencia feminicida e no 2021 establecía que este país ocupaba, xunto a México, o noveno posto dos 23 que conforman América Latina e o Caribe. Desgraciadamente, ao ano seguinte, o Grupo de Apoio Mutuo (GAM) sinalou que entre xaneiro e maio de 2022 xa foran asasinadas 376 mulleres en Guatemala, cun incremento de 48% en relación ao mesmo período do ano anterior. Esta mesma asociación reportou que entre 2008 e 2022 foron asasinadas máis de 10.618, indicando que a violencia feminicida "aumenta aceleradamente". En 2024, rexistráronse 51.659 mulleres vítimas, 6.500 casos de violencia sexual, máis de 19.000 denuncias por agresións físicas contra mulleres e 310 homicidios de mulleres. Os delitos contra as mulleres son os máis denunciados no Sistema de Xustiza de Guatemala; con todo, o número de agresores condenados foi moi baixo, dos cales moi poucos entran en prisión.
Xeral: Análise dos elementos vitimizantes nos procesos de atención ás mulleres vítimas de violencia de xénero no ámbito xudicial, tendo en conta a percepción da vítima.
Específico:
OE.1. Analizar o nivel de implementación de Xustiza Terapéutica (TJ) en Guatemala para mellorar o benestar das mulleres que denuncian violencia de xénero.
OE.2. Estudar as necesidades formativas dos operadores xurídicos en Xustiza Terapéutica en Guatemala, a través da percepción das mulleres que denuncian violencia de xénero, co fin de incrementar o coñecemento e a súa capacitación en TJ.
OE.3. Identificación de boas prácticas sostibles na atención ás mulleres e fillos e fillas vítimas de violencia de xénero en Guatemala, que promovan o seu benestar e empoderamento.
OE.4. Elaboración dunha guía para a implementación e mellora da aplicación de Xustiza Terapéutica entre os operadores xurídicos que atenden ás mulleres e fillos e fillas vítimas de violencia de xénero en Guatemala, para formar e difundir a profesionais e futuros profesionais, á vez que sensibilizar á poboación xeral.
A1. Xornada entre investigadores e profesionais guatemaltecos, españois e ecuatorianos para intercambiar a experiencia e resultados do proxecto realizado polos investigadores españois, co Instituto Canario de Igualdade, a experiencia en Galicia e en Ecuador, e á vez que coñecer e reflexionar sobre a situación da muller que sofre violencia de xénero en Guatemala.
A2. Adaptación do cuestionario para a avaliación do nivel de implementación da Xustiza Terapéutica no Sistema de Xustiza (Unidade de Psicoloxía Forense, 2020) ao contexto de Guatemala.
A3. Adestramento na Universidade de Santiago de 3 psicólogas adscritas á Escola de Ciencias Psicolóxicas e da Unidade de Investigación Profesional, da Universidade San Carlos de Guatemala, para realizar as entrevistas ás mulleres que denunciaron violencia de xénero.
A4. Aplicación piloto de 10 entrevistas en Guatemala para determinar en contexto Guatemala as competencias adquiridas das psicólogas adestradas para recoller os datos, así como para estimar o funcionamento da adaptación do cuestionario para a avaliación do nivel de implementación da Xustiza Terapéutica no Sistema de Xustiza (Unidade de Psicoloxía Forense, 2020) ao contexto guatemalteco.
A5. Análise das entrevistas e de ser necesario realizar axustes á adaptación do cuestionario e á práctica das avaliadoras.
A6. Adaptarase a web dos grupos de investigación para dar entrada á información que se vaia xerando sobre o proxecto ao longo do seu desenvolvemento.
A7. Entrevista a 110 mulleres vítimas violencia de xénero do ámbito de Guatemala
A8. Promoverase a creación de grupos focales de mulleres sobrevivientes á violencia de xénero
A9. Tratamento dos datos e análises dos resultados.
A10. Elaboración dunha guía para a implementación e mellora da aplicación de Xustiza Terapéutica entre os operadores xurídicos de Guatemala.
A11. Preparación do congreso.
A12. Preparación e celebración do congreso.
A13. Elaboración de polo menos un artigo científico. Envío do artigo á revista Iberoamericana de Xustiza Terapéutica.
A14. Formación para operadores xurídicos guatemaltecos.
A15. Formación para profesionais e futuros profesionais, desde as universidades que participen no proxecto.
A16. Celebración do Congreso Internacional. “Xustiza Terapéutica para o desenvolvemento e benestar das mulleres guatemaltecas vítimas de violencia de xénero" do 25 ao 26 de novembro de 2026 na Universidade San Carlos de Guatemala.
A17. Reunión virtual de peche do proxecto na que participarán o equipo científico-técnico e o equipo de transferencia.
A18. Divulgación dos resultados nas webs das asociacións colaboradoras.
A19. Memoria do proxecto.
Directa: ( mulleres/nenas, homes/nenos)
Indirecta: ( mulleres/nenas, homes/nenos)
Axuda Xunta de Galicia:
30.000,00 € (15.000,00 € en 2025 e 15.000,00 € en 2026)