Mulleres resilientes do cacao: Produción sostible e comercialización segura en Esmeraldas, Ecuador
O proxecto é, ante todo, unha proposta de intervención transformadora, deseñada para o complexo contexto da provincia de Esmeraldas, unha rexión marcada pola exclusión e a violencia. Responde ás necesidades e intereses das mulleres afroecuatorianas e montuvias que, nos cantóns de Muisne e Atacames, viven, sofren e loitan para superar esta realidade. O proxecto promove medios de subsistencia a través da produción e venda de cacao, e outras alternativas que lles permitan complementar os ingresos necesarios para si mesmas e as súas familias. De aí o título do proxecto, porque se trata de verdadeiras "mulleres resilientes", dedicadas e comprometidas co fortalecemento da súa resiliencia socioeconómica, o seu liderado e a si mesmas como mulleres afroecuatorianas e montuvias da provincia de Esmeraldas, recoñecendo o seu papel protagonista como axentes de cambio nas súas comunidades e familias. Polo tanto, a iniciativa parte dun diagnóstico sensible ás realidades territoriais, que destaca a necesidade de abordar simultaneamente as dimensións produtiva, comercial, xurídica e de dereitos humanos para xerar impactos sostibles e duradeiros, especialmente neste contexto marcado por altas taxas de inseguridade, violencia estrutural e presión de modelos extractivos, como os promovidos polas grandes empresas de cultivo de camaróns, que ameazan os medios de vida tradicionais das mulleres e as súas familias.
O obxectivo xeral procura contribuír á xeración de cambios positivos nas familias afroecuatorianas e montuvias promovendo procesos destinados a fortalecer a súa resiliencia socioeconómica e garantir a garantía efectiva dos seus dereitos e liberdades fundamentais, con e a través do liderado transformador das mulleres. Este obxectivo materialízase nunha meta específica que consiste precisamente en fortalecer esa resiliencia socioeconómica, tan necesaria para as familias Esmeralda, como se indicou, pero desde o liderado das mulleres afro e montuvias, a través de dúas estratexias esenciais, moi estreitamente articuladas entre si, cada unha das cales representa un resultado do proxecto: a posta en marcha de sistemas agroforestais diversificados e a consolidación dun modelo asociativo de comercialización segura e solidaria de cacao e outros produtos, que poida ser replicado no futuro en contextos de exclusión, violencia e inseguridade.
Administração Regional de Águas do Sul, Instituto Público (ARA-Sul, IP)
Xeral: Contribuír a xerar cambios positivos, sostibles e duradeiros nas familias afroecuatorianas e montuvias da provincia de Esmeraldas, a través de procesos dirixidos a fortalecer a súa resiliencia socioeconómica e garantir eficazmente os dereitos humanos e as liberdades fundamentais, con e a través do liderado transformador das mulleres.
Específico: Fortalecer a resiliencia socioeconómica e o liderado das mulleres afroecuatorianas e montuvias de Muisne e Atacames mediante a implementación de sistemas agroforestais diversificados que harmonicen de forma sostible a seguridade alimentaria co aumento do rendemento agrícola, e a consolidación dun modelo asociativo replicable para a comercialización segura e equitativa do cacao e produtos relacionados, garantindo a calidade, o acceso ao mercado, a seguridade xurídica da tenencia da terra e a equidade de xénero na gobernanza territorial.
RE 1.1. Fortalecidas as capacidades técnicas e de innovación de 321 produtores (213 dos cales son mulleres) mediante a implementación de sistemas agroforestais diversificados que integren o cacao, os cultivos alimentarios e a produción gandeira, contribuíndo á súa resiliencia produtiva e á seguridade alimentaria das súas comunidades.
A.1.1.1. Identificar as prácticas culturais e agroecolóxicas aplicadas nas súas explotacións por produtores afrocolombianos e montuvios, así como a súa capacidade actual de produción de cacao, para facilitar a súa transición a sistemas agroforestais con identidade territorial.
A.1.1.2. Implementar plans formativos en Sistemas Agroforestais Diversificados e Sostibles (SADS) con énfase nas prácticas de economía circular, xestión do solo e produción gandeira para consumo familiar.
A.1.1.3. Transferir e aplicar innovacións tecnolóxicas na protección e recuperación do solo (cultivos de cobertura, gabias, microorganismos) que mitiguen a perda de fertilidade do solo e a erosión nas explotacións de produtoras seleccionadas, designadas como espazos de aprendizaxe comunitaria.
A.1.1.4. Executar campañas comunitarias de SADS para a rehabilitación e poda sanitaria do cacao e cultivos de interese alimentario e comercial nas explotacións de mulleres produtoras, contribuíndo ao mantemento dunha produción sostible.
A.1.1.5. Implementar unidades gandeiras (animais menores) en explotacións baixo SADS e dirixidas por mulleres, onde tamén se apliquen coñecementos e técnicas en nutrición, saúde e benestar animal.
A.1.1.6. Realizar intercambios de experiencias en liderado e xestión da produción entre mulleres de Muisne que lideran iniciativas produtivas (viveiros, bioinsumos, enxerto de cacao, gando pequeno) e grupos de mulleres produtoras de Atacames, co fin de transferir capacidades técnicas e innovación ás explotacións baixo SADS.
A.1.1.7. Realizar asistencia técnica e seguimento continuo das actividades do R1 dirixidas á resiliencia produtiva e á seguridade alimentaria dos produtores.
RE 2.1. 321 produtores (213 das cales son mulleres) articulados en redes asociativas para a comercialización segura e equitativa de produtos de cacao e agroforestais que garantan a calidade, a trazabilidade e o acceso aos mercados locais e internacionais, ao tempo que fortalecen o seu liderado, a seguridade xurídica da tenencia da terra e a participación equitativa na gobernanza das súas comunidades.
A.2.1.1. Articular a Rede intercantonal (Red-PAS), composta por mulleres de Muisne e Atacames, como un espazo colectivo para destacar e abordar as brechas de xénero e a violencia presentes nas cadeas de valor do cacao e outros produtos. Esta rede tamén presentará propostas aos gobernos locais (GAD) e ao Consello Cantonal para a Protección dos Dereitos para promover condicións máis xustas, seguras e equitativas para os produtores.
A.2.1.2. Implementar un plan formativo en normativas de calidade e xestión comercial territorial en contextos de inseguridade, violencia e demanda de estándares de calidade e sustentabilidade ambiental, dirixido a mulleres afrocolombianas e montuvias da rede Red-PAS e líderes das organizacións.
A.2.1.3. Deseñar e implementar, xunto coa Red-PAS e os líderes das organizacións, protocolos colectivos para o autocoidado e a comercialización segura do cacao e outros produtos, mitigando os riscos relacionados coa inseguridade e a violencia comercial, especialmente para as mulleres.
A.2.1.4. Apoiar ás mulleres produtoras de cacao en Atacames e Muisne na regularización das súas propiedades e na xestión dos procedementos fiscais co Ministerio de Agricultura e Gandería (MAG), o goberno local (GAD) e o Servizo de Impostos Internos (SRI), co fin de fortalecer a súa confianza e autonomía para producir e comercializar cacao de maneira formal, segura e equitativa.
A.2.1.5. Axudar aos produtores/as de cacao de Atacames na implementación de plans de sustentabilidade e cumprimento normativo para acceder a canles de comercialización compatibles con criterios ambientais e sociais, e axudar aos produtores de Muisne, situados nunha área protexida, na obtención do recoñecemento de Boas Prácticas Agrícolas do Ministerio de Agricultura e Agrocalidade.
A.2.1.6. Promover circuítos curtos comerciais de cacao e outros produtos, aplicando os protocolos de autocoidado e comercialización segura, e vinculando aos produtores/as con feiras locais, puntos de recollida e outros mercados.
A.2.1.7. Realizar asistencia técnica e seguimento continuo das actividades da R2 destinadas a fortalecer a resiliencia comercial e a gobernanza territorial dos produtores.
Directa: 321 persoas (108 homes y 213 mulleres)
Indirecta: 1.124 persoas (379 homes y 745 mulleres)
Xunta de Galicia: 185.000,00 € (64.750,00 € en 2026 e 120.250,00 € en 2027)