Proxectos

Patrimonio xeomorfolóxico dos portos de montaña nos itinerarios culturais: os casos dos portos internacionais Pehuenche e Planchón-Vergara nos Andes centrais (Mendoza, Arxentina) e os Camiños de Santiago na serra oriental de Galicia. Aplicación metodolóxica comparativa para a súa conversión como ferramenta de desenvolvemento endóxeno en poboacións de montaña.

Desde finais do século XIX non deixan de cobrar protagonismo as voces a favor da conservación da natureza, cando a sociedade toma conciencia de que o modelo de desenvolvemento provoca grandes alteracións, influíndo de xeito importante na saúde humana e no desenvolvemento económico dos distintos territorios. Para os investigadores, as zonas de montaña son lugares privilexiados nos que as dificultades de accesibilidade e a escasa urbanización permitiron a pervivencia de elementos naturais de gran valor, entre eles un patrimonio xeomorfolóxico extraordinario, que pode constituír un impulso económico en sociedades e territorios desfavorecidos. O proxecto centra o seu obxectivo no intercambio de experiencias entre o persoal da Universidade Nacional do CUYO (UNCUYO, Mendoza, Arxentina) e da Universidade de Santiago de Compostela (España), para que o patrimonio xeomorfolóxico sexa unha alternativa económica real nestes espazos.

Ano: 
2023
Instrumento de financiamento: 
Convocatoria de investigación para o desenvolvemento
Rexión: 
América do Sur
País: 
ARXENTINA
ESPAÑA
Zona de actuación: 
Andes Centrales
Cordilleras orientales
Mendoza (ciudad)
Axentes: 
UNIVERSIDADE DE SANTIAGO DE COMPOSTELA
Código CRS: 
33210 - Política turística e xestión administrativa
41040 - Protección do patrimonio
41082 - Investigación medioambiental
43040 - Desenvolvemento rural
Obxectivos: 

Xeral: Elaborar e verificar unha proposta metodolóxica de aplicación internacional para a posta en valor do patrimonio xeomorfolóxico como elemento de dinamización e desenvolvemento endóxeno local.

Específicos:

OBXECTIVOS ESPECÍFICOS 1

Obxectivos socioeconómicos xerais

a) Ampliación das capacidades e liberdades das poboacións beneficiarias: é dicir, que as comunidades locais, como beneficiarias directas, participen no desenvolvemento do proxecto, ben a partir dos coñecementos populares que unirán a posta en valor do patrimonio, ben utilizando para a súa posta en valor. actividades profesionais os produtos que son froito da investigación. Por suposto, esta transferencia popular e universal eliminará calquera tipo de discriminación por razón de cultura, raza, xénero, relixión, orixe ou orientación sexual. Isto redundará naturalmente na promoción da igualdade entre homes e mulleres. A orientación ambiental do Proxecto garante que é respectuoso coa protección ambiental.

b) Que teña un impacto práctico e cuantificable na satisfacción das necesidades básicas e dos intereses estratéxicos da poboación nas zonas máis desfavorecidas do país no que se executa, primando as diferenzas derivadas das brechas de xénero e que sexa respectuoso. dos obxectivos de desenvolvemento do país, da zona onde se realiza a actuación e das comunidades beneficiarias: e preténdese conseguir mediante o fomento da formación da poboación en estratexias de aproveitamento dos recursos endóxenos relacionados co socorro e xeomorfoloxía, diversificando a economía destes lugares illados lonxe dos principais eixos de produtividade do país. Ademais, o incremento do coñecemento das institucións universitarias implicadas favorecerá a inclusión na formación da poboación local en todos os niveis educativos.

c) A prestación de bens e servizos -materiais, obras e asistencia técnica- que os procesos de desenvolvemento demandan, así como a achega gratuíta de recursos humanos, materiais, técnicos ou financeiros a proxectos ou institucións de desenvolvemento: que neste caso se manifestarán no plan técnico. axudas para a formación de especialistas e instrumentos de medida que repercutan na posterior independencia técnica local para o desenvolvemento de proxectos similares.

d) Reforzar as actividades do sector no que desenvolve a súa actividade nos países en vías de desenvolvemento, apoiando a participación no diálogo social, na transferencia da súa experiencia e recursos a institucións con finalidade similar en países en vías de desenvolvemento, tales como tarefas de formación e asistencia técnica en ámbitos profesionais definidos e no apoio á consolidación de organizacións empresariais, ou doutro tipo de institucións: que na proposta aquí desenvolvida se manifestará na transferencia recíproca de coñecementos populares e técnicos en relación co patrimonio que se vai converter en produto turístico.

e) Fomento de contactos previos e estudos de identificación ou previabilidade que fomenten a creación de oportunidades para a posta en marcha de iniciativas empresariais, que permitan xerar ingresos e emprego no país en vías de desenvolvemento, fortalecendo o tecido produtivo do país, priorizando as accións de micro, pequeno e medianas empresas ou da economía social. Estas iniciativas deberán incluír unha especial atención ao respecto e defensa dos dereitos laborais e humanos, ao dereito ao territorio, e abordarán o impacto na loita pola igualdade de xénero e a súa contribución á loita contra a pobreza e a sustentabilidade ambiental: o xeoturismo É unha práctica que favorece a creación dunha rede de micro e pequenas empresas que doan servizos respectuosos co produto que explotan, constituíndo unha rede de iniciativas que proporcionan beneficios distribuídos por toda a poboación e tenden a non concentrar capital en grupos empresariais estranxeiros e de gran tamaño. . Así se fortalece o tecido produtivo dende abaixo, sendo unha práctica que pode estenderse por todo o país, pero, especialmente, naqueles territorios con menos oportunidades e maior patrimonio natural, incluíndo evidentemente os distintos territorios de montaña.

f) Actividades encamiñadas ao fomento de prácticas de responsabilidade social corporativa: derivadas neste caso da transferencia informativa e educativa de coñecemento, xa que o turismo científico e de xeodiversidade é unha práctica que permite un desenvolvemento endóxeno en harmonía coa protección ambiental, o que dá lugar á concienciación de que é posible un modelo produtivo menos agresivo co medio.

g) Desenvolvemento de proxectos de economía social e fortalecemento do tecido produtivo que favorezan o crecemento económico básico aproveitando o coñecemento do país, a implantación e a rede de relacións que as empresas: este obxectivo está asociado notablemente a este Proxecto, xa que promove o coñecemento do recursos endóxenos e a súa conversión en ferramentas produtivas de desenvolvemento sostible; a diversificación económica en sectores con escaso impacto ambiental nos territorios de montaña é vital para a súa supervivencia e o mantemento dunha función ecolóxica que acaba repercutindo positivamente na saúde de todo o país.

OBXECTIVOS ESPECÍFICOS 2

Obxectivos técnicos xerais do tema a tratar.

a) Conectar o patrimonio da xeodiversidade con todos os demais aspectos dos espazos naturais e do patrimonio cultural.

b) Sensibilizar e difundir factores clave relacionados cos principais problemas aos que se enfronta a sociedade, como o uso sostible dos recursos naturais, a mitigación dos efectos do cambio climático e a redución dos riscos relacionados coas catástrofes naturais.

c) Dotar á poboación local dun sentimento de orgullo pola comarca e reforzar a súa identificación coa zona sensibilizando sobre a importancia do patrimonio xeomorfolóxico do territorio.

d) Estimular a creación de empresas locais innovadoras, novos postos de traballo e cursos de formación de calidade a medida que a través do xeoturismo se xeran novas fontes e oportunidades de ingresos e, ao mesmo tempo, se protexen os recursos xeomorfolóxicos da zona.

e) Informar á poboación sobre a necesidade do uso sostible dos recursos naturais e promover o respecto polo medio ambiente e a integridade da paisaxe.

f) Sensibilizar sobre os riscos xeolóxicos de cada territorio e contribuír á elaboración de estratexias de mitigación de catástrofes entre as comunidades locais.

g) Sensibilizar sobre a mitigación e adaptación ao cambio climático actual, utilizando o rexistro dos cambios climáticos pasados ​​que se imprimiu nas formacións rochosas actuais.

h) Potenciar a educación mediante actividades interxeracionais que aseguren a transmisión de coñecementos históricos e populares, co fin de difundir o coñecemento do patrimonio da xeodiversidade e a súa vinculación co resto do patrimonio.

i) Promover a investigación científica activa en Ciencias da Terra e outras disciplinas, achegando a ciencia á sociedade.

j) Explorar culturalmente os vínculos entre as comunidades locais e a Terra.

k) Garantir a participación plena e efectiva das mulleres e das nenas na sociedade.

l) Garantir o desenvolvemento sostible do territorio en beneficio da poboación local, mediante o establecemento de mecanismos de gobernanza.

m) Preservar a cultura local que outorga identidade ao territorio mediante a difusión dos coñecementos autóctonos e locais.

n) Establecer medidas de xeoconservación e protección en lugares de interese xeomorfolóxico, ecolóxico e cultural.

OBXECTIVOS ESPECÍFICOS 3

Obxectivos metodolóxicos técnicos.

a) Recoñecer, catalogar, clasificar, interpretar e cartografiar as formas de relevo que conforman a modelización terrestre das zonas de estudo.

b) Establecer en cada unidade de relevo os seus valores científicos, engadidos, de uso, de impacto antrópico e o seu valor de protección ou necesidade de xestión.

c) Realizar unha cartografía de categorías de uso dos relevos para a súa xestión para o seu uso polas autoridades competentes da súa correcta xestión e conservación.

d) Propoñer medidas e cifras de conservación adaptadas ás posibilidades administrativas do territorio de estudo.

e) Establecer ferramentas útiles e de fácil aplicación para a xestión de espazos de interese xeomorfolóxico (LIGm) en beneficio das sociedades locais que habitan ou utilizan os territorios patrimoniais.

f) Priorizar un plan de transferencia de resultados con medidas específicas para implicar ás institucións universitarias, administrativas e privadas locais, provinciais e autonómicas nas melloras ou avances obtidos a través do Proxecto.

g) Mediante a Celebración do I Encontro Iberoamericano de Patrimonio Xeomorfolóxico e o seu ámbito transdisciplinar, sentar as bases e compromisos iniciais para a creación da Asociación Iberoamericana de Patrimonio da Xeodiversidade, que ten como finalidade preservar, poñer en valor e planificar os recursos do territorio. xeodiversidade no ámbito dos países de Iberoamérica e da Península Ibérica.

Resultados e actividades: 

RE 1.1 Plan de ordenación dos recursos naturais dos espazos andinos e montañosos galegos traballados no Proxecto, é dicir, os sectores de actuación.

RE 1.2 Guía de boas prácticas de intervención no patrimonio da xeodiversidade.

RE 1.3 Desenvolvemento de recursos didácticos.

RE 1.4 Formación de persoal local como guías de xeoturismo na serra galega e andina.

RE 1.5 Especialización dos estudantes universitarios das universidades de Santiago de Compostela e Nacional de Cuyo (Mendoza, Arxentina).

RE 1.6 Organización do I Encontro Iberoamericano de Patrimonio Xeomorfolóxico e o seu ámbito transdisciplinar

RE 1.7 Constitución da Asociación Iberoamericana de Patrimonio da Xeodiversidade.

Poboación beneficiaria: 

Trátase dun beneficio que depende do desenvolvemento de accións derivadas do Proxecto no futuro, polo tanto, entenderase, para cubrir os datos, que a poboación afectada o é en tipo “indirecto” e adscrita á delimitación administrativa de residentes. Tamén, de maneira indirecta, todos aqueles turistas do Camiño de Santiago en tres vías de entrada en Galicia e os viaxeiros dos pasos internacionais andinos de Pehuenche e do Planchón-Vergara, serán beneficiarios indirectos polos produtos dos que poderán gozar.

Axudas: 

Axuda Xunta de Galicia: 30.000 € (15.000 € en 2023 e 15.000 € en 2024)