Proxecto Jun Kej, para o acceso mellorado a saneamento e á gobernanza comunitaria e institucional con enfoque de xénero, en materia de auga, saneamento e hixiene na comunidade desprazada e en condicións de especial vulnerabilidade, Brisas do Mar, en Champerico, Guatemala
O presente proxecto localízase na comunidade Brisas del Mar (Champerico, Retalhuleu), un asentamento conformado por poboación desprazada e multicultural (mestizos, mam e quiché) cunha marcada maioría de mulleres. A comunidade estableceuse en 2021 tras acceder á propiedade da terra mediante un crédito estatal subsidiado para poboación en situación de alta vulnerabilidade. O asentamento sitúase nunha antiga leira de monocultivo que carece de servizos básicos ou infraestrutura, ao que se suma unha estrutura organizativa aínda incipiente e a ausencia de acompañamento estatal. Ante este escenario, a comunidade establece alianzas con ASIAPRODI e o CACS (Consello de Autoridades Comunitarias do Sur) como referentes locais de desenvolvemento comunitario. Froito desta relación, a poboación participa no diagnóstico rexional elaborado en 2024 co apoio da Cooperación Galega. Este estudo puxo de manifesto as condicións de extrema precariedade xeral e, en especial, no acceso a auga e saneamento, converténdose este achado no eixo central e punto de partida da presente proposta. Neste sentido, o proxecto consolida a traxectoria de acompañamento que ASIAPRODI brindou ás comunidades reasentadas en Retalhuleu; desde os procesos históricos dos anos 90 (Santa Inés, Nueva Cajolá) ata as experiencias máis recentes en Mam Cajolá e La Bendición (2019). O proxecto céntrase nas principais prioridades identificadas pola comunidade que son, ao mesmo tempo, os ámbitos de especialización de Arquitectura Sen Fronteiras (ASFE) e ASIAPRODI: o dereito ao hábitat e a organización comunitaria.
Asociación Indíxena Agropecuaria Pro-Desenvolvemento Integral (ASIAPRODI)
Xeral: Contribuír a facer da comunidade desprazada e especialmente vulnerable de Brisas del Mar un asentamento humano inclusivo, seguro, resiliente e sostible.
Específico: Mellorar o acceso ao saneamento e á gobernanza comunitaria e institucional cunha perspectiva de xénero en canto á auga, o saneamento e a hixiene na comunidade de Brisas del Mar, composta por 96 fogares de persoas desprazadas que viven en condicións de especial vulnerabilidade.
RE 1.1. 15 fogares da comunidade de Brisas del Mar en condicións de alta vulnerabilidade dispoñen de acceso a un baño seco ecolóxico que facilita as condicións de hixiene, reduce a contaminación ambiental e valoriza os residuos.
A.1.1.1. Desenvolvemento do proxecto de execución do baño seco ecolóxico (SSE).
A.1.1.2. Tarefas e xestións preliminares para a construción de baños secos ecolóxicos.
A.1.1.3. Construción e entrega dos sanitarios secos.
RE 2.1. Os titulares de dereitos e responsabilidades da comunidade de Brisas del Mar posúen as capacidades técnicas, organizativas e administrativas para garantir unha gobernanza con sensibilidade de xénero en materia de auga, saneamento e hixiene.
A.2.1.1. Formación, apoio e orientación ás estruturas comunitarias en canto á organización e o fortalecemento da comunidade.
A.2.1.2. Formación para os 15 fogares beneficiarios sobre o uso e mantemento do sistema.
A.2.1.3. Formación para os 96 fogares de Brisas del Mar sobre hábitats domiciliares saudables.
A.2.1.4. Creación e formación do comité de auga, saneamento e hixiene (ASeH) de Brisas del Mar.
RE 3.1. Titulares de responsabilidades e obrigas en Champerico amplían os seus recursos técnicos, materiais e organizativos para mellorar a xestión integrada e sostible dos recursos hídricos, o acceso á auga e o saneamento no municipio.
A.3.1.1. Fortalecemento das capacidades do Distrito Sanitario de Champerico en comunicación culturalmente axeitada.
A.3.1.2. Priorización e presentación por parte do CACS ás autoridades locais e nacionais dunha proposta para abordar os déficits en auga, saneamento e xestión de recursos hídricos nas comunidades de Champerico.
A.3.1.3. Estudo de viabilidade técnica e económica do uso de materiais reciclados ou alternativos en baños secos ecolóxicos.
A.3.1.4. Achegamento ás Mesas técnicas das Concas dos Ríos Ocosito e Samalá.
RE 4.1. Inclusión da gobernanza local na xestión, seguimento, sistematización, avaliación e rendición de contas tanto do proxecto como do coñecemento xerado nel.
A.4.1.1. Actividades de inicio da execución do proxecto.
A.4.1.2. Actividades de coordinación e xestión do proxecto.
A.4.1.3. Actividades de monitoreo e progreso: liñas de base e medición final cun enfoque de xénero e inclusión.
A.4.1.4. Avaliación final do proxecto cun enfoque de xénero e inclusión; e sistematización da experiencia.
A.4.1.5. Auditoría externa do proxecto.
A.4.1.6. Xustificación técnica e económica do proxecto.
A.4.1.7. Actividades educativas para a transformación social e a cidadanía global relacionadas cos resultados do proxecto.
Directa: 336 persoas (83 homes, 117 mulleres, 64 nenos y 72 nenas)
Indirecta: 41.286 persoas (16.893 homes, 17.709 mulleres, 3.382 nenos y 3.302 nenas)
Xunta de Galicia: 185.000,00 € (64.750,00 € en 2026 y 120.250,00 € en 2027)